Orkuskipti smábáta á tímamótum: Samstaða um hraðari aðgerðir

Eimur og Vestfjarðastofa stóðu fyrir vefþingi fimmtudaginn 3. apríl sl. þar sem sjónum var beint að orkuskiptum smábáta í sjávarútvegi. Vefþingið var hluti af alþjóðlega RECET-verkefninu (Rural Europe for the Clean Energy Transition), sem styrkt er af LIFE-sjóði Evrópusambandsins.

Á vefþinginu komu saman sérfræðingar, frumkvöðlar, sjómenn og fulltrúar hafna til að ræða hvernig hægt sé að hraða orkuskiptum í smábátaflotanum — með áherslu á bæði tæknilega þróun og samfélagslega innviði. Dagskrá og upptökur erinda má finna hér fyrir neðan.

Stefna og skref stjórnvalda

Vefþingið hófst á erindi Jóhanns Páls Jóhannssonar, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, sem lagði áherslu á að orkuskipti í sjávarútvegi yrðu að fara fram í samvinnu við sjómenn og byggjast á traustu leyfis- og stuðningskerfi. Hann boðaði einföldun í stjórnsýslu, aukna samhæfingu milli leyfisveitenda og áherslu á réttlát umskipti fyrir íbúa í dreifðum byggðum.

Frumkvöðlar og tæknin á ferð

Í fyrsta hluta vefþingsins voru tæknilausnir í forgrunni. Kolbeinn Óttarsson Proppé frá sprotafyrirtækinu Grænafl á Siglufirði kynnti retrofit-lausnir og nýja samstarfsaðila í Kóreu. Jónas Ingi Pétursson frá Þrym fjallaði um nýsmíði rafmagnsbáta og mikilvægi þess að hanna báta sem nýta orku á hagkvæman hátt. Tinna Rún Snorradóttir hjá Bláma benti á helstu hindranir í orkuskiptum — háan stofnkostnað, ófullnægjandi innviði og skort á raforku í sumum höfnum.

Samfélagsleg áhrif og áskoranir hafna

Í seinni hlutanum fluttu m.a. Ingólfur Örn Þorbjörnsson frá Samgöngustofu og Gyða Mjöll Ingólfsdóttir hjá Faxaflóahöfnum erindi um reglugerðir, öryggiskröfur og fjárfestingarþörf hafna. Þar kom fram að rafvæðing smábáta kalli á nýja nálgun í þjónustu og hlutverki hafna, og mikilvægt sé að samræma kerfi og dreifikerfi á landsvísu.  Einar Helgason, formaður félags strandveiðisjómanna á sunnanverðum Vestfjörðum, lýsti áhuga sjómanna á nýjum lausnum en benti á að tæknin þurfi að henta ólíkum aðstæðum þar sem vetni og blendingsvélar gætu nýst hraðskreiðari bátum frekar en rafhlaðan.

Orkuskipti og réttlát umskipti

Dr. Catherine Chambers kynnti niðurstöður rannsóknar á viðhorfi smábátasjómanna til orkuskipta og benti á mikilvægi þess að huga að réttlátum umskiptum frá upphafi — bæði hvað varðar stuðning, upplýsingagjöf og aðkomu sjómanna sjálfra að þróun og innleiðingu nýrrar tækni.

Pallborðsumræður og næstu skref

Vefþinginu lauk með pallborðsumræðum þar sem fram kom víðtæk samstaða um að nú væri tíminn til að virkja styrkjakerfi, auka samstarf milli orkufyrirtækja og hafna og tryggja að sjómenn treysti þeim lausnum sem boðið er upp á. Áhersla var lögð á að sýnileiki fyrstu verkefnanna — „proof of concept“ — væri lykilatriði í að skapa skriðþunga.

Vefþingið sýndi að mikill vilji er til breytinga en að einnig þurfi skýra stefnu, fjárfestingu og samráð allra hlutaðeigandi. Með nýrri tækni og styrk frá samfélaginu eru orkuskipti smábáta ekki bara möguleg heldur óumflýjanleg ef draga á úr losun, styrkja byggðir og skapa sjálfbæra framtíð í sjávarútvegi.

Dagskrá og upptökur erinda:

Hluti I: Tæknilausnir í farvatninu

13:00 – „Stefna stjórnvalda og orkuskipti smábáta“, Jóhann Páll Jóhannsson, Umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra.

13:20 – „Rafmagns og tengiltvinnlausnir í smábátum”, Kolbeinn Óttarsson Proppé, stofnandi Grænafls.

13:40 – „Nýsmíði rafmagnsbáta,tækifæri og áskoranir“, Jónas Ingi Pétursson, Þrym.

14:00 – „Takmarkandi þættir þegar kemur að orkuskiptum smábáta”, Tinna Rún Snorradóttir, rannsókna- og þróunarstjóri Bláma.