9. apríl 2025

Orkuskipti smábáta á tímamótum: Samstaða um hraðari aðgerðir

Vefþing um orkuskipti smábáta: Tækni, samfélag og áskoranir framtíðar

Eimur og Vestfjarðastofa stóðu fyrir vefþingi fimmtudaginn 3. apríl sl. þar sem sjónum var beint að orkuskiptum smábáta í sjávarútvegi. Vefþingið var hluti af alþjóðlega RECET-verkefninu (Rural Europe for the Clean Energy Transition), sem styrkt er af LIFE-sjóði Evrópusambandsins.


Á vefþinginu komu saman sérfræðingar, frumkvöðlar, sjómenn og fulltrúar hafna til að ræða hvernig hægt sé að hraða orkuskiptum í smábátaflotanum — með áherslu á bæði tæknilega þróun og samfélagslega innviði. Dagskrá og upptökur erinda má finna hér fyrir neðan.


Stefna og skref stjórnvalda

Vefþingið hófst á erindi Jóhanns Páls Jóhannssonar, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, sem lagði áherslu á að orkuskipti í sjávarútvegi yrðu að fara fram í samvinnu við sjómenn og byggjast á traustu leyfis- og stuðningskerfi. Hann boðaði einföldun í stjórnsýslu, aukna samhæfingu milli leyfisveitenda og áherslu á réttlát umskipti fyrir íbúa í dreifðum byggðum.


Frumkvöðlar og tæknin á ferð

Í fyrsta hluta vefþingsins voru tæknilausnir í forgrunni. Kolbeinn Óttarsson Proppé frá sprotafyrirtækinu Grænafl á Siglufirði kynnti retrofit-lausnir og nýja samstarfsaðila í Kóreu. Jónas Ingi Pétursson frá Þrym fjallaði um nýsmíði rafmagnsbáta og mikilvægi þess að hanna báta sem nýta orku á hagkvæman hátt. Tinna Rún Snorradóttir hjá Bláma benti á helstu hindranir í orkuskiptum — háan stofnkostnað, ófullnægjandi innviði og skort á raforku í sumum höfnum.


Samfélagsleg áhrif og áskoranir hafna

Í seinni hlutanum fluttu m.a. Ingólfur Örn Þorbjörnsson frá Samgöngustofu og Gyða Mjöll Ingólfsdóttir hjá Faxaflóahöfnum erindi um reglugerðir, öryggiskröfur og fjárfestingarþörf hafna. Þar kom fram að rafvæðing smábáta kalli á nýja nálgun í þjónustu og hlutverki hafna, og mikilvægt sé að samræma kerfi og dreifikerfi á landsvísu.  Einar Helgason, formaður félags strandveiðisjómanna á sunnanverðum Vestfjörðum, lýsti áhuga sjómanna á nýjum lausnum en benti á að tæknin þurfi að henta ólíkum aðstæðum þar sem vetni og blendingsvélar gætu nýst hraðskreiðari bátum frekar en rafhlaðan.


Orkuskipti og réttlát umskipti

Dr. Catherine Chambers kynnti niðurstöður rannsóknar á viðhorfi smábátasjómanna til orkuskipta og benti á mikilvægi þess að huga að réttlátum umskiptum frá upphafi — bæði hvað varðar stuðning, upplýsingagjöf og aðkomu sjómanna sjálfra að þróun og innleiðingu nýrrar tækni.


Pallborðsumræður og næstu skref

Vefþinginu lauk með pallborðsumræðum þar sem fram kom víðtæk samstaða um að nú væri tíminn til að virkja styrkjakerfi, auka samstarf milli orkufyrirtækja og hafna og tryggja að sjómenn treysti þeim lausnum sem boðið er upp á. Áhersla var lögð á að sýnileiki fyrstu verkefnanna — „proof of concept“ — væri lykilatriði í að skapa skriðþunga.


Vefþingið sýndi að mikill vilji er til breytinga en að einnig þurfi skýra stefnu, fjárfestingu og samráð allra hlutaðeigandi. Með nýrri tækni og styrk frá samfélaginu eru orkuskipti smábáta ekki bara möguleg heldur óumflýjanleg ef draga á úr losun, styrkja byggðir og skapa sjálfbæra framtíð í sjávarútvegi.


Dagskrá og upptökur erinda:

Hluti I: Tæknilausnir í farvatninu

13:00 – „Stefna stjórnvalda og orkuskipti smábáta“, Jóhann Páll Jóhannsson, Umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra.

13:20 – „Rafmagns og tengiltvinnlausnir í smábátum”, Kolbeinn Óttarsson Proppé, stofnandi Grænafls.

13:40 – „Nýsmíði rafmagnsbáta,tækifæri og áskoranir“, Jónas Ingi Pétursson, Þrym.

14:00 – „Takmarkandi þættir þegar kemur að orkuskiptum smábáta”, Tinna Rún Snorradóttir, rannsókna- og þróunarstjóri Bláma.


Hluti II: Samfélag og orkuskipti smábáta

14.30 – „Öryggiskröfur rafbáta og leyfismál þeirra“, Ingólfur Örn Þorbjörnsson, sérfræðingur á Samgöngustofu.

14.50 – „Áskoranir fyrir hafnir vegna orkuskipta smábáta“, Gyða Mjöll Ingólfsdóttir, umhverfisstjóri Faxaflóahafna.

15:10 – „Orkuskipti smábáta út frá sjónarhóli smábátasjómanna“, Einar Helgason, formaður félags strandveiðisjómann á sunnanverðum Vestfjörðum.

15:30 – „Líklegar/hugsanlegar breytingar á Byggðamynstri samfara orkuskiptum í sjávarútvegi“, Dr. Catherine Chambers, rannsóknarstjóri hjá Stofnun Vilhjálms Stefánssonar.

15:50 - 16:10 - Pallborðsumræður fyrirlesara undir stjórn Ottós Elíassonar, framkvæmdastjóra hjá Eimi.


Deila frétt

Laust starf hjá Eimi

21. maí 2026
EIMUR auglýsir starf framkvæmdastjóra EIMUR leitar að drífandi og framsýnum framkvæmdastjóra til að leiða og þróa starfsemi félagsins á komandi árum. Um er að ræða fjölbreytt og krefjandi starf fyrir einstakling sem hefur áhuga á sjálfbærni, orkuskiptum, nýsköpun og grænni atvinnuuppbyggingu. Framkvæmdastjóri ber ábyrgð á daglegum rekstri félagsins, stefnumótun, verkefnaþróun og samskiptum við fjölbreyttan hóp samstarfsaðila og hagaðila. Starfið felur jafnframt í sér öflun nýrra verkefna, verkefnastjórnun og kynningu á starfsemi EIMS bæði innanlands og erlendis. EIMUR er samstarfsverkefni sem vinnur að bættri nýtingu orkuauðlinda og aukinni grænni nýsköpun á Norðurlandi. Að verkefninu standa Landsvirkjun, Norðurorka, Orkuveita Húsavíkur, Rarik, SSNE og SSNV. Markmið EIMS eru meðal annars að stuðla að aukinni verðmætasköpun með stuðningi við nýsköpun og hátækni, efla græna atvinnuuppbyggingu, bæta nýtingu auðlinda og styðja við innleiðingu hringrásarhagkerfis. Þá vinnur EIMUR að því að auka möguleika Norðurlands til að takast á við áskoranir samtímans og styrkja svæðið sem leiðandi afl í samspili orku, umhverfis og samfélags. Helstu verkefni og ábyrgð Umsjón með daglegum rekstri Stefnumótun og áætlanagerð Ábyrgð á öflun nýrra verkefna Verkefnastjórnun og eftirfylgni Samskipti og tengsl við hagaðila Markaðssetning og kynning á starfseminni Ýmis önnur fjölbreytt verkefni  Menntunar- og hæfniskröfur Háskólamenntun sem nýtist í starfi, framhaldsmenntun er kostur Reynsla af stjórnun og rekstri Þekking og áhugi á orkumálum er kostur Reynsla af þátttöku í Evrópuverkefnum er kostur Áhugi og hæfni til að tileinka sér nýja þekkingu og vinnubrögð Leiðtogahæfni og drifkraftur Framúrskarandi hæfni í mannlegum samskiptum Frumkvæði og sjálfstæði Reynsla innan opinberrar stjórnsýslu er kostur Góð tungumálakunnátta og hæfni til að tjá sig í ræðu og riti Starfsstöð framkvæmdastjóra er á Norðurlandi og er kostur ef viðkomandi getur hafið störf sem fyrst. Umsóknarfrestur er til og með 31. maí 2026. Með umsókn skal fylgja ítarleg ferilskrá á íslensku ásamt kynningarbréfi þar sem gerð er grein fyrir ástæðu umsóknar og hæfni umsækjanda til starfsins. Sótt er um starfið hjá Mögnum ráðningar .

Frumsýning á ICEWATER gámnum

22. apríl 2026
Frá hugmynd til hringrásar Eimur og Iðnver standa fyrir viðburði miðvikudaginn 27. maí n.k. þar sem ICEWATER gámurinn verður frumsýndur á Íslandi. Viðburðurinn fer fram hjá Iðnver að Tunguhálsi 10 í Reykjavík og er opinn öllum sem hafa áhuga á nýsköpun og lausnum þegar kemur að meðhöndlun fráveitu frá iðnaði. ICEWATER gámurinn er færanleg hreinsistöð sem Eimur hefur hannað til að meðhöndla ferlavatn frá matvælaiðnaði. Lausnin er sérstaklega þróuð með það að markmiði að formeðhöndla fráveituvatn áður en henni er veitt áfram í fráveitukerfin og nýta þau verðmæti sem felast í frárennslinu. Með þessari nálgun er mögulegt að skapa verðmæti í formi lífmassa og orku, sem annars færu forgörðum. Með því að sækja þessi efni úr fráveitunni áður en hún er leidd út í sjó, má bæði draga úr umhverfisáhrifum og stuðla að aukinni hringrás í iðnaði. Á viðburðinum verður kynning á verkefninu og gámnum. Einnig verða kynntar niðurstöður tilrauna sem hafa verið framkvæmdar í tengslum við verkefnið. Þá verður farið yfir áframhaldandi þróun verkefnisins, þar á meðal vistferilsgreiningu (LCA), tækifæri í áburðarframleiðslu og möguleika á lífgasframleiðslu úr seyru. Viðburðurinn er kjörið tækifæri fyrir fagfólk, samstarfsaðila og aðra áhugasama til að kynna sér nýja og umhverfisvæna lausn sem getur haft jákvæð áhrif á rekstur og sjálfbærni í matvælaiðnaði og öðrum greinum. Skráning á viðburðinn fer fram á eftirfarandi hlekk hér að neðan. 

Síðasti verkefnafundur RECET innanum sólarorkuver á Menorku

14. apríl 2026
Verkefnishópur RECET hittist aðra vikuna í mars, á eyjunni Menorku undan ströndum Spánar á Miðjarðarhafinu. Menorka tilheyrir Baleareyjaklasanum en sólþyrstir Íslendingar þekkja helst stærstu eyju klasans Majorka. Þetta var síðasti fundur verkefnisins sem haldinn verður í eigin persónu og lagði hópurinn í sameiningu línurnar fyrir síðustu mánuði verkefnisins, sem lýkur í september í ár. Fundinn sóttu fulltrúar frá Íslandi, Svíþjóð, Danmörku, Slóveníu auk gestgjafanna, heimamanna sem starfa fyrir CIME (Counsell Insular de Menorca). Hér deildu þátttakendur reynslu sinni og lærdómi og greindu frá framgangi. Þátttakendur eru nú langt komnir með að ná markmiðum verkefnisins, sem sneri með einum eða öðrum hætti að styðja við gerð svæðisbundinna áætlana um loftslagsmál og orkuskipti á sínum heimasvæðum. Sem dæmi þá leiddu Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE) gerð slíkrar áætlunar fyrir Norðurland eystra (sjá frétt https://www.ssne.is/is/um-ssne/frettir/loftslagsstefna-ne-1). CIME nýtti tækifærið og hélt opinn fund um tækifærin í orkuskiptum í samgöngum og breyttar ferðavenjur og þau verkefni sem eru í gangi við uppbyggingu sólarorkuvera, sérstaklega á húsþökum. Þá leiddu fulltrúar RECET verkefnisins vinnustofu um orkusamfélög og gerð og innleiðingu loftslags og orkuskiptaáætlana. Þeir fundir voru ágætlega sóttir af heimafólki. Hópurinn nýtti líka tækifærið og kynnti sér orkukerfi Menorku. Á eyjunni búa um 100.000 manns og er mikil ferðamannaeyja. Árlega tala eyjaskeggjar á móti 1,7 milljón ferðamanna sem byrja að streyma til eyjunnar um páska ár hvert, og stendur ferðamannatíminn fram á haust. Þessar miklu sveiflur hafa auðvitað talsverð áhrif á eftirspurn eftir orku á eyjunni. Á Menorku er olíuorkuver sem framleiðir drýgstan hluta þeirrar raforku sem þörf ef fyrir á eyjunni. Undanfarin ár hefir mikið átak verið gert í því að auka hlutdeild sólarorku og eru nokkur sólarorkuver á eyjunni, með uppsett afl sem telja í tugum megavatta. RECET flokkurinn heimsótti eitt slíkt sólarorkuver sem getur á góðum degi framleitt um 50 MW af raforku, en vegna áskorana með jöfnun framleiðslunnar í raforkukerfi eyjarinnar er sú framleiðslugeta ekki alltaf fullnýtt og þarf þá að grípa til framleiðsluskerðinga. Til að mæta þessu er unnið að því að koma upp batterígeymslum fyrir raforku og efla tenginguna um sæstreng við Majorka. Við þökkum samstarfsfólki okkar á Menorku fyrir höfðinglegar móttökur og skemmtilega ferð!