9. apríl 2025

Orkuskipti smábáta á tímamótum: Samstaða um hraðari aðgerðir

Vefþing um orkuskipti smábáta: Tækni, samfélag og áskoranir framtíðar

Eimur og Vestfjarðastofa stóðu fyrir vefþingi fimmtudaginn 3. apríl sl. þar sem sjónum var beint að orkuskiptum smábáta í sjávarútvegi. Vefþingið var hluti af alþjóðlega RECET-verkefninu (Rural Europe for the Clean Energy Transition), sem styrkt er af LIFE-sjóði Evrópusambandsins.


Á vefþinginu komu saman sérfræðingar, frumkvöðlar, sjómenn og fulltrúar hafna til að ræða hvernig hægt sé að hraða orkuskiptum í smábátaflotanum — með áherslu á bæði tæknilega þróun og samfélagslega innviði. Dagskrá og upptökur erinda má finna hér fyrir neðan.


Stefna og skref stjórnvalda

Vefþingið hófst á erindi Jóhanns Páls Jóhannssonar, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, sem lagði áherslu á að orkuskipti í sjávarútvegi yrðu að fara fram í samvinnu við sjómenn og byggjast á traustu leyfis- og stuðningskerfi. Hann boðaði einföldun í stjórnsýslu, aukna samhæfingu milli leyfisveitenda og áherslu á réttlát umskipti fyrir íbúa í dreifðum byggðum.


Frumkvöðlar og tæknin á ferð

Í fyrsta hluta vefþingsins voru tæknilausnir í forgrunni. Kolbeinn Óttarsson Proppé frá sprotafyrirtækinu Grænafl á Siglufirði kynnti retrofit-lausnir og nýja samstarfsaðila í Kóreu. Jónas Ingi Pétursson frá Þrym fjallaði um nýsmíði rafmagnsbáta og mikilvægi þess að hanna báta sem nýta orku á hagkvæman hátt. Tinna Rún Snorradóttir hjá Bláma benti á helstu hindranir í orkuskiptum — háan stofnkostnað, ófullnægjandi innviði og skort á raforku í sumum höfnum.


Samfélagsleg áhrif og áskoranir hafna

Í seinni hlutanum fluttu m.a. Ingólfur Örn Þorbjörnsson frá Samgöngustofu og Gyða Mjöll Ingólfsdóttir hjá Faxaflóahöfnum erindi um reglugerðir, öryggiskröfur og fjárfestingarþörf hafna. Þar kom fram að rafvæðing smábáta kalli á nýja nálgun í þjónustu og hlutverki hafna, og mikilvægt sé að samræma kerfi og dreifikerfi á landsvísu.  Einar Helgason, formaður félags strandveiðisjómanna á sunnanverðum Vestfjörðum, lýsti áhuga sjómanna á nýjum lausnum en benti á að tæknin þurfi að henta ólíkum aðstæðum þar sem vetni og blendingsvélar gætu nýst hraðskreiðari bátum frekar en rafhlaðan.


Orkuskipti og réttlát umskipti

Dr. Catherine Chambers kynnti niðurstöður rannsóknar á viðhorfi smábátasjómanna til orkuskipta og benti á mikilvægi þess að huga að réttlátum umskiptum frá upphafi — bæði hvað varðar stuðning, upplýsingagjöf og aðkomu sjómanna sjálfra að þróun og innleiðingu nýrrar tækni.


Pallborðsumræður og næstu skref

Vefþinginu lauk með pallborðsumræðum þar sem fram kom víðtæk samstaða um að nú væri tíminn til að virkja styrkjakerfi, auka samstarf milli orkufyrirtækja og hafna og tryggja að sjómenn treysti þeim lausnum sem boðið er upp á. Áhersla var lögð á að sýnileiki fyrstu verkefnanna — „proof of concept“ — væri lykilatriði í að skapa skriðþunga.


Vefþingið sýndi að mikill vilji er til breytinga en að einnig þurfi skýra stefnu, fjárfestingu og samráð allra hlutaðeigandi. Með nýrri tækni og styrk frá samfélaginu eru orkuskipti smábáta ekki bara möguleg heldur óumflýjanleg ef draga á úr losun, styrkja byggðir og skapa sjálfbæra framtíð í sjávarútvegi.


Dagskrá og upptökur erinda:

Hluti I: Tæknilausnir í farvatninu

13:00 – „Stefna stjórnvalda og orkuskipti smábáta“, Jóhann Páll Jóhannsson, Umhverfis-, orku- og loftlagsráðherra.

13:20 – „Rafmagns og tengiltvinnlausnir í smábátum”, Kolbeinn Óttarsson Proppé, stofnandi Grænafls.

13:40 – „Nýsmíði rafmagnsbáta,tækifæri og áskoranir“, Jónas Ingi Pétursson, Þrym.

14:00 – „Takmarkandi þættir þegar kemur að orkuskiptum smábáta”, Tinna Rún Snorradóttir, rannsókna- og þróunarstjóri Bláma.


Hluti II: Samfélag og orkuskipti smábáta

14.30 – „Öryggiskröfur rafbáta og leyfismál þeirra“, Ingólfur Örn Þorbjörnsson, sérfræðingur á Samgöngustofu.

14.50 – „Áskoranir fyrir hafnir vegna orkuskipta smábáta“, Gyða Mjöll Ingólfsdóttir, umhverfisstjóri Faxaflóahafna.

15:10 – „Orkuskipti smábáta út frá sjónarhóli smábátasjómanna“, Einar Helgason, formaður félags strandveiðisjómann á sunnanverðum Vestfjörðum.

15:30 – „Líklegar/hugsanlegar breytingar á Byggðamynstri samfara orkuskiptum í sjávarútvegi“, Dr. Catherine Chambers, rannsóknarstjóri hjá Stofnun Vilhjálms Stefánssonar.

15:50 - 16:10 - Pallborðsumræður fyrirlesara undir stjórn Ottós Elíassonar, framkvæmdastjóra hjá Eimi.



Deila frétt

6. nóvember 2026
Jane Stevens, sendiherra Bretlands á Íslandi, heimsótti Eim á nýrri aðalskrifstofu félagsins á Skiptagötu 9 á Akureyri. Í heimsókninni kynnti Eimur starfsemi sína og verkefni á sviði orkuskipta, sjálfbærni og bætta nýtingu auðlinda á Norðurlandi. Rætt var um alþjóðlegt samstarf og mikilvægi þess að tengja saman staðbundna þekkingu og reynslu frá öðrum löndum við þróun nýrra lausna í orku- og auðlindanýtingu. Meðal þess sem kynnt var var Vatnalíf / ICEWATER , þar sem Eimur hefur þróað færanlegan hreinsigám til forhreinsunar á fráveituvatni frá matvælaiðnaði. Verkefnið sýnir hvernig hægt er að þróa nýjar lausnir með atvinnulífinu og skapa tækifæri til verðmætasköpunar úr auðlindum sem annars færu til spillis. Eimur hefur unnið verkefnið í góðu samstarfi við Kjarnafæði/Norðlenska á Húsavík og er stolt af þeim árangri sem náðst hefur við þróun og prófun gámsins. Einnig var rætt um möguleika lífgasframleiðslu í landbúnaði og hvernig kúabændur geta nýtt mykju til framleiðslu á eldsneyti. Í Bretlandi eru dæmi um slíka nýtingu og var rætt um hvernig sú reynsla gæti nýst við þróun sambærilegra lausna hér á landi. Lífgas og orkuskipti í landbúnaði voru einnig meðal umræðuefna á viðburði Eims um orkuskipti í landbúnaði fyrr á þessu ári. Þessi umræða tengist jafnframt DEPLOY-PED , nýju evrópsku samstarfsverkefni sem Eimur leiðir. DEPLOY-PED er styrkt af Horizon Europe og að verkefninu koma tuttugu samstarfsaðilar í tíu löndum. Eitt af sex sýnisverkefnum þess verður unnið í Húnaþingi vestra, þar sem sjónum verður beint að möguleikum lífgasframleiðslu í dreifbýli. Verkefnið hefst í janúar 2027 og stendur í fjögur ár. Heimsóknin var jafnframt tækifæri til að ræða mikilvægi þess að tengja saman staðbundna þekkingu og alþjóðlegt samstarf til að þróa nýjar lausnir í orku- og auðlindanýtingu. Það var einstaklega ánægjulegt að taka á móti sendiherra Bretlands á Íslandi og kynna starfsemi og áherslur Eims. Hún sýndi verkefnum okkar mikinn áhuga og það sköpuðust áhugaverðar umræður um tækifæri í orkuskiptum og nýsköpun. Samtalið styrkti tengsl okkar og skapar vonandi tækifæri til frekara samstarfs um málefni sem skipta báðar þjóðir miklu máli. segir Hildur Arna Magnúsdóttir, framkvæmdastjóri Eims. Jane Stevens tók við embætti sendiherra Bretlands á Íslandi í september síðastliðnum. Hún hefur starfað lengi í bresku utanríkisþjónustunni og hefur meðal annars sinnt málefnum loftslagsmála og orku.
3. nóvember 2026
Vilt þú leiða alþjóðlegt samstarfsverkefni og taka þátt í að móta framtíð sjálfbærrar orku og samfélagsþróunar í Evrópu? Eimur leitar að öflugum verkefnastjóra til að leiða nýtt og metnaðarfullt Evrópuverkefni, DEPLOY-PED, sem félagið stýrir í samstarfi við 19 aðila í 10 löndum. Um er að ræða einstakt tækifæri til að leiða umfangsmikið alþjóðlegt þróunarverkefni sem hefur það að markmiði að styðja samfélög við að nýta eigin auðlindir betur, auka sjálfbærni og draga úr háð þeirra á innfluttum orkugjöfum. Verkefnið byggir á hugmyndafræði um orkujákvæð héruð (e. Positive Energy Districts), þar sem samfélög stefna að því að framleiða meiri endurnýjanlega orku en þau nota yfir árið. Verkefnið er til fjögurra ára, frá 1. janúar 2027 til 31. desember 2030, og felur í sér samstarf við sérfræðinga og stofnanir víðs vegar um Evrópu. Fjölbreytt og krefjandi starf Verkefnastjóri ber ábyrgð á daglegri samræmingu og utanumhaldi verkefnisins í nánu samstarfi við alþjóðlega samstarfsaðila. Meðal verkefna eru samskipti og samvinna við samstarfsaðila, eftirfylgni með verk- og kostnaðaráætlunum, skipulagning funda og viðburða, upplýsingamiðlun og gerð framvinduskýrslna. Við leitum að einstaklingi með háskólamenntun og reynslu af verkefnastjórnun, sem býr yfir framúrskarandi samskiptahæfni, frumkvæði og góðri skipulagshæfni. Reynsla af alþjóðlegu samstarfi og Evrópuverkefnum er kostur, sem og áhugi á orku- og sjálfbærnimálum. Starfsstöð er á Akureyri, en einnig kemur til greina að verkefnastjóri starfi frá öðrum stað á Norðurlandi. Tækifæri til að hafa áhrif Starfið býður upp á fjölbreytt verkefni, alþjóðlegt tengslanet og tækifæri til að vinna að lausnum sem stuðla að sjálfbærari framtíð. Um er að ræða mikilvægt verkefni fyrir Eim og samstarfsaðila þess, þar sem nýjar hugmyndir, þekking og reynsla verða nýttar til að skapa raunveruleg verðmæti fyrir samfélög.  Áhugasamir eru hvattir til að kynna sér starfið og sækja um. Nánari upplýsingar um starfið veitir Hildur Arna Magnúsdóttir, framkvæmdastjóri Eims, í gegnum netfangið hildur@eimur.is .