19. október 2023

Gjöfult sumarsamstarf um bætta nýtingu hliðarafurða í fiskeldi

Eimur tók í sumar þátt gjöfulu samstarfi við Auðlindadeild Háskólans á Akureyri í tveimur verkefnum um verðmætasköpun í fiskeldi sem Nýsköpunarsjóður námsmanna hjá Rannís styrkti. Alls fengu fimm stúdentar styrk til að sinna þessum verkefnum. Annað verkefnið sneri að nýtingu blóðs úr eldislaxi, og hitt um auðlindamál og fóðrun í tengslum við uppbyggingu nýs styrjueldis í Ólafsfirði.

„Bæði verkefnin voru mikilvægur liður í að styrkja öflugt samstarf við atvinnulíf, með áherslu á aukna verðmætasköpun og bætta nýtingu auðlinda,“ segir Rannveig Björnsdóttir, dósent við Auðlindadeild sem var leiðbeinandi í báðum verkefnum.

Blóðið — verðmæt hliðarafurð
 Önnur rannsóknin laut að söfnun og nýtingu á blóði úr eldislaxi og var unnin með HA í samvinnu við Slippinn-DNG, Samherja fiskeldi í Öxarfirði og Matís. Í verkefninu voru framkvæmdar tilraunir með þurrblæðingu laxa og söfnum á blóði eldislaxa við slátrun, með búnaði sem var sérstaklega hannaður og smíðaður fyrir verkefnið. Næringargildi blóðsins voru rannsökuð ásamt því að gæði og geymsluþol flaka var metið með mismunandi aðferðum, því mikilvægt er að gæði fisksins rýrni ekki í ferlinu.

Stúdentar við Auðlindadeild HA, þau Friðbjörg María Björnsdóttir og Kasper Jan S. Róbertsson unnu tvö verkefni tengd rannsókninni og þriðji hluti verkefnisins var unninn af Helenu Þórdísi Svavarsdóttur meistaranema við Háskóla Íslands. Friðbjörg, sem er á þriðja ári í sjávarútvegsfræði kortlagði þurrblæðingu fiska eftir aflífun. Kasper, sem er á þriðja ári í líftækni, rannsakaði efnainnihald laxablóðs með áherslu á helstu næringarefni. Þá voru einnig rannsökuð áhrif þess að bæta and-storknunarefnum í blóðið við söfnun og að kæla það áður en frekari vinnsla fór fram. Hann tók þátt í þurrblæðingu fiska en hans rannsóknir fóru þó að mestu fram á rannsóknastofum HA. Helena Þórdís rannsakaði gæði flaka þurrblædds fisks samanborið við fisk sem blætt var í kældu ísvatni eins og jafnan er gert. Hún vann hluta verkefnisins í nánu samstarfi við Matís.


Blóðgunarrennan sem var smíðuð í tengslum við rannsóknina.

Slippurinn-DNG hannaði og smíðaði blóðgunarrennu sérstaklega fyrir rannsóknina og starfsfólk Silfurstjörnunnar aðstoðaði við framkvæmd tilrauna. Samstarfið reyndist afar gott og er mikilvægt til áframþróunar hvað varðar nýtingu á blóði úr eldislaxi sem í dag er ónýtt hliðarafurð framleiðslu eldisfisks. Í blóðinu má finna næringarefni sem nýta mætti til dæmis sem bætiefni í fóður og jafnvel matvæli.

Eldi á fiski hefur aukist gríðarlega undanfarin ár og endurspeglar þann vöxt sem hefur átt sér stað um allan heim undanfarna áratugi og hefur lagareldi farið fram úr sjávarútvegi sem helsta framleiðsluaðferð sjávarfangs á heimsvísu. Talið er að um 1000 tonn af blóði falli til árlega á Íslandi og sé enn ekki nýtt og mun það magn halda áfram að aukast ef áfrom landeldisfyrirtækja ná fram að ganga.

Framtíðin í styrjueldi?
 Hin rannsóknin snerist um nýtingu vatns við styrjueldi. Ákveðnar tegundir styrju eru í útrýmingarhættu þó svo að þær skili af sér verðmætari afurðum en nokkur önnur fiskitegund. Því er gleðiefni að hafið sé eldi á þessari dýrmætu tegund hér á landi og til mikils að vinna að unnt sé að þróa framleiðsluna með hagkvæmum og sjálfbærum hætti.

Katrín Axelsdóttir og Guðdís Benný Eiríksdóttir, stúdentar í sjávarútvegsfræði nýttu sumarið í að rannsaka í samvinnu við nýstofnað styrjueldi í Ólafsfirði um hvort hægt væri að auka vöxt seiða með auðgun fóðurs og einnig hvernig hámarka mætti nýtingu vatns- og varmaauðlinda á svæðinu við eldið og kom Eimur sérstaklega að þessum þætti.

 
Styrjuseiði að stækka

Niðurstöður benda til þess að hægt sé að auka vöxt seiða með því að auðga fóðrið með íslensku lýsi blandað próteinhrati sem fæst úr þörungum sem framleiddir eru á Íslandi. Þá leiddi skoðun á vatni og varma á svæðinu í ljós að með öflugum varmaskipti væri hægt að nýta affallsvatn frá sundlaugum, fyrirtækjum og íbúðarhúsum til upphitunar á vatni sem hentar eldinu.

Eimur þakkar öllum fyrir gott samstarf í verkefninu og við hlökkum til næstu skrefa. 

Hér má lesa frétt á vefsíðu Háskólans á Akureyri.

 

Deila frétt

Rannsókn á áhrifum hitastigs á metanframleiðslu úr búfjáráburði

11. júní 2026
Skiptineminn Hannah Foley rannsakaði hvernig nýta mætti jarðhita til að auka metanframleiðslu úr búfjáráburði og efla lífgasframleiðslu á Íslandi. Verkefnið var unnið í samstarfi við Eim og veitir mikilvæga innsýn í möguleika sjálfbærra orkulausna í landbúnaði.

Frumsýning á ICEWATER gáminum vakti mikinn áhuga

28. maí 2026
Mikil þátttaka var á frumsýningu ICEWATER gámsins þar sem gestir frá iðnaði, stjórnsýslu, stofnunum og fyrirtækjum kynntu sér nýstárlegar lausnir í meðhöndlun iðnaðarfrárennslis og verðmætasköpun úr fráveitu frá matvælaiðnaði.

Ársskýrsla Eims 2025

26. maí 2026
Ársskýrsla Eims fyrir starfsárið 2025 er nú komin út. Í skýrslunni er farið yfir starfsemi félagsins á árinu ásamt helstu verkefnum, áherslum og árangri í verkefnavinnu og þróun. Ávarp framkvæmdarstjóra Eims 2025 Eimur, félag um bætta nýtingu auðlinda á Norðurlandi, lagði sitt af mörkum á árinu 2025 til að ýta undir verðmætasköpun, aukna sjálfbærni og nýsköpun á Norðurlandi. Með fjölbreyttum verkefnum höfum við unnið markvisst að því að byggja upp verkefni og staðþekkingu til að styðja framþróun í landshlutanum. Í byrjun ársins réðumst við í stefnumótunarvinnu með stjórn, verkefnastjórn og starfsfólki til að skerpa áherslur og móta hlutverk okkar í ýmsum verkefnum. Niðurstaðan var að Eimur ætti að beita sér á þremur meginsviðum. Orkuskipti: Efla og styðja sveitarfélög og atvinnulíf við innleiðingu orkuskiptalausna sem draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og hafa jákvæð áhrif á samfélagið. Varmaorka: Miðla tækifærum og greiða leið einstaklinga, fyrirtækja og sveitarfélaga til bættrar nýtingar varmaorku og nýsköpunar. Lífmassi: Draga fram staðbundin og hagkvæm tækifæri til verðmætasköpunar úr lífmassa í sátt við samfélög og umhverfi. Með þessi stef að leiðarljósi mótum við þátttöku okkar í nýjum verkefnum og sinnum þeim sem við höfum þegar stofnað til. Þegar kemur að orkuskiptum , er Eimur þátttakandi í RECET verkefninu, sem styrkt er af LIFE styrktaráætlun Evrópusambandsins. Það snýr fyrst og fremst að því að styðja sveitarfélög við gerð áætlana um orkuskipti og loftslagsmál og miðla nýjustu þekkingu á málaflokknum til hagaðila samfélagsins. Við héldum m.a. vefþing með kollegum okkar á Vestfjarðarstofu um orkuskipti smábáta, og svo ráðstefnu á Akureyri um orkuskipti í dreifðum byggðum í félagi við NetZero Island Network sem starfrækt er af Nordic Energy Research. Um mitt ár kom svo út opið og aðgengilegt mælaborð um olíusölu á Íslandi eftir sveitarfélögum á árunum 2010-2020, sem byggði á greiningarvinnu frá árinu áður. Á árinu var líka þróaður aðgerðabanki sveitarfélaga í orkuskiptum sem var lagður til grundvallar í vinnu SSNE og Eims með sveitarfélögunum á Norðurlandi eystra við gerð aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum fyrir svæðið á haustmánuðum. Ýmis verkefni getum við fellt undir varmaorku . Þar má nefna sniglarækt á Íslandi, en fá verkefni hafa vakið jafn mikla athygli nærumhverfisins og fjölmiðla. Hugmyndin er að nýta vannýtta varmaorku, t.d. hitaveituhjárennsli til sveita, til að rækta matsnigla en þeir þykja lostæti í Frakklandi og á Spáni. Við höfum til þessa afar góð skilyrði og viljum færa þessa hugmynd nær framkvæmd og buðum uppá fræðslu frá fyrstu hendi. Við hófum samstarf við írska sniglaræktandann Peter Monaghan hjá Inis Escargot, og fengum hann til að halda fyrirlestraröð á Hvammstanga, Sauðárkróki, Akureyri og við Mývatn. Þessir viðburðir voru afar vel sóttir og mikill hugur í mörgum að reyna fyrir sér í sniglarækt. Vonandi sjáum við þessa búgrein verða til á landinu á næstu árum. Annað stórt verkefni tengt varmaorku sneri að glatvarma gagnaversins AtNorth á Akureyri. Eimur leiddi samningaviðræður fyrir hönd Akureyrarbæjar um nýtingu glatvarmans frá gagnaveri AtNorth sem skilyrði fyrir stækkun lóðar félagsins á Akureyri. Sá samningur var undirritaður með pompi og prakt í byrjun júlí við á lóð gagnaversins á Akureyri. Á grundvelli þess samnings ber AtNorth að afhenda glatvarmann í aðgengilegu formi á lóðamörkum endurgjaldslaust. Þetta er eftir því sem við komumst næst, í fyrsta skipti sem samningar eru gerðir um hliðarstrauma frá tiltekinni starfsemi, áður en hún hefst. Slíkir samningar eru vannýtt tæki af hálfu sveitarfélaga til að ýta undir verðmætasköpun frá starfsemi innan marka þess og bæta nýtingu auðlinda. Undir lífmassa falla fjölmörg verkefni. Fyrst ber að nefna ICEWATER sem einnig er stutt af LIFE styrktaráætluninni. Í því verkefni ætlum við hjá Eimi, í samvinnu við Orkuveitu Húsavíkur, Kjarnafæði/Norðlenska og Iðnver að koma upp færanlegu hreinsivirki fyrir fráveituvatn í næstu sláturtíð haustið 2026 við sláturhús Kjarnafæði/Norðlenska á Húsavík. Á árinu 2025 var gámurinn hannaður og samningar gerðir um smíði hans. Samstarfsaðilar okkar í Iðnver munu flytja hann inn og leigja Eimi til afnota. Með uppsetningu hans viljum við sýna fram á að hægt er með einföldum hætti að hreinsa fráveituvatn frá matvælaiðnaði og sækja í það fitu og lífmassa sem nýta má til verðmætasköpunar. Við vinnum þann hluta í samstarfi við nýsköpunarfyrirtækið Gefn, sem ætlar að framleiða lífdísil úr fitunni sem við sækjum í vatnið. Fyrri hluta árs var gert rekstrar- og fjármögnunarlíkan fyrir metanvinnslu á Dysnesi við Eyjafjörð sem nýta myndi lífrænan heimilisúrgang og sláturúrgang sem í dag fer til moltugerðar, í bland við kúamykju frá bændum, og framleiða úr því metangas. Okkar niðurstöður eru þær að ef markaður er fyrir hreinsað metangas frá vinnslunni, mætti lækka hliðgjöld á lífrænum heimilisúrgangi, sem væri mikill akkur fyrir heimi og fyrirtæki á svæðinu. Bændur fengju svo aftur til sín meltu, gerjaða mykju og lífúrgang, sem er næringarríkari og auðleystari fyrir nytjaplöntur en ógerjuð mykja sem bændur dreifa á tún sín í dag. Við erum sannfærð um að slíkt fyrirkomulag geti verið þjóðhagslega hagkvæmt, enda geti hlotist af þessu samdráttur í innflutningi á bæði eldsneyti og áburði. Það er hinsvegar á brattan að sækja fyrir lífeldsneyti þessi misserin, sem verður að teljast furðulegt enda eru liggja þarna okkar nærtækustu tækifæri til innlendrar eldsneytisframleiðslu. Að lokum vil ég hafa örfá orð um verkefnið um uppbyggingu grænna iðngarða á Bakka við Húsavík. Við hjá Eimi höfum fóstrað þetta verkefni síðan 2023 og slógum botninn í beina þátttöku okkar í því í nóvember 2025 með glæsilegri ráðstefnu á Fosshóteli á Húsavík, undir yfirskriftinni Framtíðin á Bakka. Viðburðurinn sem haldinn var í góðu samstarfi við Norðurþing, Landsvirkjun og Íslandsstofu var afar vel sóttur en á bilinu 250-300, fulltrúar stjórnvalda, fyrirtækja, heimamanna og fjölbreyttra verkefna sem vilja byggja upp á Bakka komu þar saman. Gerður var afar góður rómur að efni og skilaboðum ráðstefnunnar. Það gaf ráðstefnunni aukna vigt að fá ávörp forsætis- og atvinnuvegaráðherra en þær töluðu fyrir uppyggingu atvinnutækifæra þar sem hringrás og fullnýting auðlinda verður í fyrirrúmi og rímar við nýútkomna atvinnustefnu stjórnvalda. Það er gott leiðarstef fyrir iðnþróun á 21. öldinni. Við skiljum stolt við verkefnið um græna iðngarða á Bakka, en það er gott dæmi um gjöfult samstarf sem við áttum mikinn þátt í að þroska í réttar áttir. Áfram veginn og megi árið 2026 verða Norðurlandi gjöfult og gott. Ottó Elíasson, framkvæmdarstjóri Smelltu hér til að lesa ársskýrslu Eims 202 5