19. október 2023

Gjöfult sumarsamstarf um bætta nýtingu hliðarafurða í fiskeldi

Eimur tók í sumar þátt gjöfulu samstarfi við Auðlindadeild Háskólans á Akureyri í tveimur verkefnum um verðmætasköpun í fiskeldi sem Nýsköpunarsjóður námsmanna hjá Rannís styrkti. Alls fengu fimm stúdentar styrk til að sinna þessum verkefnum. Annað verkefnið sneri að nýtingu blóðs úr eldislaxi, og hitt um auðlindamál og fóðrun í tengslum við uppbyggingu nýs styrjueldis í Ólafsfirði.

„Bæði verkefnin voru mikilvægur liður í að styrkja öflugt samstarf við atvinnulíf, með áherslu á aukna verðmætasköpun og bætta nýtingu auðlinda,“ segir Rannveig Björnsdóttir, dósent við Auðlindadeild sem var leiðbeinandi í báðum verkefnum.

Blóðið — verðmæt hliðarafurð
 Önnur rannsóknin laut að söfnun og nýtingu á blóði úr eldislaxi og var unnin með HA í samvinnu við Slippinn-DNG, Samherja fiskeldi í Öxarfirði og Matís. Í verkefninu voru framkvæmdar tilraunir með þurrblæðingu laxa og söfnum á blóði eldislaxa við slátrun, með búnaði sem var sérstaklega hannaður og smíðaður fyrir verkefnið. Næringargildi blóðsins voru rannsökuð ásamt því að gæði og geymsluþol flaka var metið með mismunandi aðferðum, því mikilvægt er að gæði fisksins rýrni ekki í ferlinu.

Stúdentar við Auðlindadeild HA, þau Friðbjörg María Björnsdóttir og Kasper Jan S. Róbertsson unnu tvö verkefni tengd rannsókninni og þriðji hluti verkefnisins var unninn af Helenu Þórdísi Svavarsdóttur meistaranema við Háskóla Íslands. Friðbjörg, sem er á þriðja ári í sjávarútvegsfræði kortlagði þurrblæðingu fiska eftir aflífun. Kasper, sem er á þriðja ári í líftækni, rannsakaði efnainnihald laxablóðs með áherslu á helstu næringarefni. Þá voru einnig rannsökuð áhrif þess að bæta and-storknunarefnum í blóðið við söfnun og að kæla það áður en frekari vinnsla fór fram. Hann tók þátt í þurrblæðingu fiska en hans rannsóknir fóru þó að mestu fram á rannsóknastofum HA. Helena Þórdís rannsakaði gæði flaka þurrblædds fisks samanborið við fisk sem blætt var í kældu ísvatni eins og jafnan er gert. Hún vann hluta verkefnisins í nánu samstarfi við Matís.


Blóðgunarrennan sem var smíðuð í tengslum við rannsóknina.

Slippurinn-DNG hannaði og smíðaði blóðgunarrennu sérstaklega fyrir rannsóknina og starfsfólk Silfurstjörnunnar aðstoðaði við framkvæmd tilrauna. Samstarfið reyndist afar gott og er mikilvægt til áframþróunar hvað varðar nýtingu á blóði úr eldislaxi sem í dag er ónýtt hliðarafurð framleiðslu eldisfisks. Í blóðinu má finna næringarefni sem nýta mætti til dæmis sem bætiefni í fóður og jafnvel matvæli.

Eldi á fiski hefur aukist gríðarlega undanfarin ár og endurspeglar þann vöxt sem hefur átt sér stað um allan heim undanfarna áratugi og hefur lagareldi farið fram úr sjávarútvegi sem helsta framleiðsluaðferð sjávarfangs á heimsvísu. Talið er að um 1000 tonn af blóði falli til árlega á Íslandi og sé enn ekki nýtt og mun það magn halda áfram að aukast ef áfrom landeldisfyrirtækja ná fram að ganga.

Framtíðin í styrjueldi?
 Hin rannsóknin snerist um nýtingu vatns við styrjueldi. Ákveðnar tegundir styrju eru í útrýmingarhættu þó svo að þær skili af sér verðmætari afurðum en nokkur önnur fiskitegund. Því er gleðiefni að hafið sé eldi á þessari dýrmætu tegund hér á landi og til mikils að vinna að unnt sé að þróa framleiðsluna með hagkvæmum og sjálfbærum hætti.

Katrín Axelsdóttir og Guðdís Benný Eiríksdóttir, stúdentar í sjávarútvegsfræði nýttu sumarið í að rannsaka í samvinnu við nýstofnað styrjueldi í Ólafsfirði um hvort hægt væri að auka vöxt seiða með auðgun fóðurs og einnig hvernig hámarka mætti nýtingu vatns- og varmaauðlinda á svæðinu við eldið og kom Eimur sérstaklega að þessum þætti.

 
Styrjuseiði að stækka

Niðurstöður benda til þess að hægt sé að auka vöxt seiða með því að auðga fóðrið með íslensku lýsi blandað próteinhrati sem fæst úr þörungum sem framleiddir eru á Íslandi. Þá leiddi skoðun á vatni og varma á svæðinu í ljós að með öflugum varmaskipti væri hægt að nýta affallsvatn frá sundlaugum, fyrirtækjum og íbúðarhúsum til upphitunar á vatni sem hentar eldinu.

Eimur þakkar öllum fyrir gott samstarf í verkefninu og við hlökkum til næstu skrefa. 

Hér má lesa frétt á vefsíðu Háskólans á Akureyri.

 

Deila frétt

Frumsýning á ICEWATER gámnum

22. apríl 2026
Frá hugmynd til hringrásar Eimur og Iðnver standa fyrir viðburði miðvikudaginn 27. maí n.k. þar sem ICEWATER gámurinn verður frumsýndur á Íslandi. Viðburðurinn fer fram hjá Iðnver að Tunguhálsi 10 í Reykjavík og er opinn öllum sem hafa áhuga á nýsköpun og lausnum þegar kemur að meðhöndlun fráveitu frá iðnaði. ICEWATER gámurinn er færanleg hreinsistöð sem Eimur hefur hannað til að meðhöndla ferlavatn frá matvælaiðnaði. Lausnin er sérstaklega þróuð með það að markmiði að formeðhöndla fráveituvatn áður en henni er veitt áfram í fráveitukerfin og nýta þau verðmæti sem felast í frárennslinu. Með þessari nálgun er mögulegt að skapa verðmæti í formi lífmassa og orku, sem annars færu forgörðum. Með því að sækja þessi efni úr fráveitunni áður en hún er leidd út í sjó, má bæði draga úr umhverfisáhrifum og stuðla að aukinni hringrás í iðnaði. Á viðburðinum verður kynning á verkefninu og gámnum. Einnig verða kynntar niðurstöður tilrauna sem hafa verið framkvæmdar í tengslum við verkefnið. Þá verður farið yfir áframhaldandi þróun verkefnisins, þar á meðal vistferilsgreiningu (LCA), tækifæri í áburðarframleiðslu og möguleika á lífgasframleiðslu úr seyru. Viðburðurinn er kjörið tækifæri fyrir fagfólk, samstarfsaðila og aðra áhugasama til að kynna sér nýja og umhverfisvæna lausn sem getur haft jákvæð áhrif á rekstur og sjálfbærni í matvælaiðnaði og öðrum greinum. Skráning á viðburðinn fer fram á eftirfarandi hlekk hér að neðan. 

Síðasti verkefnafundur RECET innanum sólarorkuver á Menorku

14. apríl 2026
Verkefnishópur RECET hittist aðra vikuna í mars, á eyjunni Menorku undan ströndum Spánar á Miðjarðarhafinu. Menorka tilheyrir Baleareyjaklasanum en sólþyrstir Íslendingar þekkja helst stærstu eyju klasans Majorka. Þetta var síðasti fundur verkefnisins sem haldinn verður í eigin persónu og lagði hópurinn í sameiningu línurnar fyrir síðustu mánuði verkefnisins, sem lýkur í september í ár. Fundinn sóttu fulltrúar frá Íslandi, Svíþjóð, Danmörku, Slóveníu auk gestgjafanna, heimamanna sem starfa fyrir CIME (Counsell Insular de Menorca). Hér deildu þátttakendur reynslu sinni og lærdómi og greindu frá framgangi. Þátttakendur eru nú langt komnir með að ná markmiðum verkefnisins, sem sneri með einum eða öðrum hætti að styðja við gerð svæðisbundinna áætlana um loftslagsmál og orkuskipti á sínum heimasvæðum. Sem dæmi þá leiddu Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE) gerð slíkrar áætlunar fyrir Norðurland eystra (sjá frétt https://www.ssne.is/is/um-ssne/frettir/loftslagsstefna-ne-1). CIME nýtti tækifærið og hélt opinn fund um tækifærin í orkuskiptum í samgöngum og breyttar ferðavenjur og þau verkefni sem eru í gangi við uppbyggingu sólarorkuvera, sérstaklega á húsþökum. Þá leiddu fulltrúar RECET verkefnisins vinnustofu um orkusamfélög og gerð og innleiðingu loftslags og orkuskiptaáætlana. Þeir fundir voru ágætlega sóttir af heimafólki. Hópurinn nýtti líka tækifærið og kynnti sér orkukerfi Menorku. Á eyjunni búa um 100.000 manns og er mikil ferðamannaeyja. Árlega tala eyjaskeggjar á móti 1,7 milljón ferðamanna sem byrja að streyma til eyjunnar um páska ár hvert, og stendur ferðamannatíminn fram á haust. Þessar miklu sveiflur hafa auðvitað talsverð áhrif á eftirspurn eftir orku á eyjunni. Á Menorku er olíuorkuver sem framleiðir drýgstan hluta þeirrar raforku sem þörf ef fyrir á eyjunni. Undanfarin ár hefir mikið átak verið gert í því að auka hlutdeild sólarorku og eru nokkur sólarorkuver á eyjunni, með uppsett afl sem telja í tugum megavatta. RECET flokkurinn heimsótti eitt slíkt sólarorkuver sem getur á góðum degi framleitt um 50 MW af raforku, en vegna áskorana með jöfnun framleiðslunnar í raforkukerfi eyjarinnar er sú framleiðslugeta ekki alltaf fullnýtt og þarf þá að grípa til framleiðsluskerðinga. Til að mæta þessu er unnið að því að koma upp batterígeymslum fyrir raforku og efla tenginguna um sæstreng við Majorka. Við þökkum samstarfsfólki okkar á Menorku fyrir höfðinglegar móttökur og skemmtilega ferð!

Vel sótt vefþing um orkuskipti í landbúnaði

13. apríl 2026
Mikill áhugi á orkuskiptum í landbúnaði