2. október 2023

Grænt í orði og á borði?

Grein í Morgunblaðinu 2. október 2023. 

Karen Mist Kristjánsdóttir og Magnús Ingvi Jósefsson skrifa.

Hugtakið um græna iðngarða (Eco Industrial Parks) grundvallast af markmiðum um hringrásarhagkerfi og lágmörkun neikvæðra umhverfisáhrifa frá iðnaðarstarfsemi. Hugtakið hefur rutt sér til rúms sem leið að vistvænni iðnþróun í sátt við umhverfi og samfélag og er þar beintengt heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna, sérstaklega markmiði 9 um nýsköpun, iðnað og innviði. Iðnþróunarstofnun Sameinuðu Þjóðanna (UNIDO) og Alþjóðabankinn með öðrum stofnunum hafa um skeið unnið að því að skilgreina græna iðngarða og hefur sú vinna leitt til dýpri skilnings á hugtakinu.  Sú vinna kann jafnframt að hafa í för með sér nýjar væntingar þegar kemur að styrkjum, ívilnunum og grænum fjárfestingum í kolefnishlutlausum hagkerfum.

Hvað er grænn iðngarður?
Grænn iðngarður tekur til iðnaðarstarfsemi á landfræðilega hentugum stað sem nýtur innviða, t.d., aðgengis að orku, samgöngu- og samskiptakerfum og öðrum efnistökum og innviðum sem gagnast starfsemi iðngarðsins. Oft er ákveðin kjarnastarfsemi aflgjafi garðsins t.d., í vísi að grænum iðngarði í Þorlákshöfn er kjarnastarfsemin laxeldi en hliðarafurðir verða til í lífrænum efnisstraumum frá þeirri starfsemi sem í bland við aðra lífræna efnisstrauma frá landbúnaði verður nýttur til framleiðslu á áburði og metangasi. Annað dæmi er í grænum iðngarði á Bakka við Húsavík þar sem nú er unnið að hagkvæmnismati á metanólframleiðslu frá útblæstri PCC Bakki Silicon í samvinnu við Landsvirkjun. Þar er einnig fyrirhugað að koma á hitaveitukerfi sem meðal annars er byggt á glatvarma frá starfseminni. Á Reykjanesi er svo enn einn vísir í Auðlindagarði með fyrirhuguðu landeldi, orkuvinnslu og meiru. 

Hvers vegna grænn iðngarður?
 Ávinningur af grænum iðngarði getur verið margvíslegur t.d. geta fyrirtæki innan iðngarðsins (og eftir aðstæðum utan hans) haft hag af innviðum garðsins t.d, hvað varðar orku, fráveitu, mengunarvarnir, öryggismál og annað sem lög og reglur kveða á um og varða starfsemi fyrirtækjanna. Iðngarðurinn gæti verið bæði stórkaupandi og jafnvel dreifiveita raforku til fyrirtækja innan garðsins, að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Fyrirtæki í námunda við iðngarðinn geta mögulega tengst fráveitukerfi hans með ávinning fyrir umhverfi og samfélag. Einnig gæti verið hagkvæmt að fyrirtæki deili tækjum, þungavinnuvélum og ýmsum verkfærum garðsins þar sem því væri við komið. Iðngarðurinn getur líka verið tækifæri fyrir fyrirtæki sem þjónusta iðngarðinn með ýmsum hætti. Þannig má sjá fyrir sér að grænir iðngarðar geti þróast í klasa grósku og nýsköpunar með tilheyrandi ávinningi fyrir atvinnulíf og samfélag. 

Það er mik­il­vægt að við þróun grænna iðngarða sé fylgt vænt­ing­um og alþjóðleg­um regl­um, stöðlum og vott­un­um um vist­væna fram­leiðslu­ferla.

Grunngildi grænna iðngarða er hringrás og samnýting þeirra efnis og orkustrauma sem flæða milli fyrirtækja innan garðsins og eftir aðstæðum til og frá starfsemi utan hans. Þannig hníga rök að því að hringrás og samnýting skuli ávallt höfð til hliðsjónar við stefnumótun og ákvarðanatöku um þróun græns iðngarðs. Mikilvægið felst ekki síst í því að fjármagn mun í auknum mæli flæða til iðnaðarstarfsemi sem fylgir væntingum, ferlum og eftir atvikum alþjóðlegum reglum, stöðlum og vottunum um hringrás og vistvæna framleiðsluferla. Má nefna græna fjárfestingaráætlun ESB sem dæmi um slíkt. Samstarfsverkefnin Orkidea á Suðurlandi og Eimur á Norðurlandi hafa bæði hlotið stóra rannsóknar- og nýsköpunarstyrki úr sjóðum ESB til þróunar á vistvænum iðnaði í sínum umdæmum. Þannig má gera að því skóna að það sé mikilvægt að iðngarðurinn uppfylli væntingar um hringrás og vistvæna framleiðsluferla ella gæti hann orðið af ívilnunum, alþjóðlegum styrkjum og hagstæðum fjármögnunarmöguleikum.

Hér á landi sjá margir tækifæri í grænum iðngörðum til að styðja við jákvæða þróun í byggðum og að efla samkeppnishæfni og viðnámsþrótt þeirra og þar með landsins alls. Í ágætri skýrslu Íslandsstofu o.fl. um græna iðngarða er vísað í Iðnþróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna sem lítur á græna iðngarða sem lykilverkfæri til vistvænna umbreytinga í iðnaði og atvinnulífi. Stofnunin hefur þróað handbækur, leiðbeiningar, verkfæri og greiningarlíkön til að styðja við þróun grænna iðngarða allt frá skilgreiningu, stefnumótun og ákvarðanatöku til framkvæmdar. Verkfærin eru aðgengileg á vef stofnunarinnar, þau eru alþjóðleg, ókeypis, auðveld í meðförum og ættu að vera höfð til hliðsjónar við stefnumótun og þróun grænna iðngarða sem sannarlega eru mikilvægur liður á vegferð okkar til vistvænni framtíðar. 

Höfundar eru verkefnastjórar grænna iðngarða hjá samstarfsverkefnunum Orkídeu og Eimi

 

Deila frétt

Nýr aðgerðabanki styður sveitarfélög í loftslagsaðgerðum

17. febrúar 2026
Hagnýtt verkfæri fyrir markvissa aðgerðaáætlun

Guðrún Huld ráðin til Eims

5. febrúar 2026
Brátt gengur til liðs við okkur Guðrún Huld Gunnarsdóttir en hún tekur við starfi verkefnastjóra markaðs- og kynningarmála hjá Eimi. Guðrún er með BS-gráðu í viðskiptafræði með áherslu á markaðssamskipti og samfélagsmiðla og stundar nú meistaranám í markaðsfræði. Hún er jafnframt með D-vottun í verkefnastjórnun. Menntun hennar og starfsferill endurspegla sterkan grunn í stefnumótun, markaðshugsun, skipulagi og skapandi útfærslu. Síðast starfaði Guðrún hjá Nova sem rekstrarstjóri á Akureyri, þar sem hún bar ábyrgð á daglegum rekstri, teymisstjórnun og þjónustuupplifun viðskiptavina. Hún hefur yfir 25 ára reynslu af viðburðarhaldi og hefur stýrt bæjarhátíðinni Mærudagar á Húsavík frá árinu 2018. Auk þess á og rekur Guðrún listdansskólann Steps Dancecenter, þar sem hún hefur byggt upp faglegt og skapandi starf. Þar hefur hún öðlast víðtæka reynslu í vörumerkjauppbyggingu, markaðssetningu, rekstri og verkefnastjórnun í skapandi umhverfi. Með bakgrunn í grafískri hönnun, markaðsfræðum og rekstri kemur Guðrún með skýra og heildstæða nálgun á markaðs- og kynningamál, þar sem áhersla er lögð á samræmda ímynd, markvissa verkefnastjórnun og skapandi lausnir sem styðja við markmið og stefnu Eims. "Það er gríðarlega mikilvægt fyrir félag eins og Eim, sem er í eigu opinberra aðila, að miðla starfi sínu með skýrum og lifandi hætti. Kolfinna María hefur leikið lykilhlutverk í að efla sýnileika félagsins undanfarin ár og sinnt því starfi af einurð og list. Við því erum afskaplega heppin að fá Guðrúnu Huld til að taka við keflinu sem hefur til að bera menntun og mikla reynslu á þessu sviði", segir Ottó Elíasson framkvæmdastjóri Eims. Guðrún mun hefja störf 19. febrúar næstkomandi og bjóðum við hana velkomna í hópinn. Jafnframt viljum við þakka Kolfinnu fyrir frábært samstarf síðustu fjögur ár og óska henni góðs gengis á nýjum vettvangi. Starfið var auglýst þann 5. desember sl. og bárust 21 umsóknir. Ráðningarferlið var unnið í samstarfi við ráðningafyrirtækið Mögnum.

Samvinna um hreinsun fráveitu frá sláturhúsi Kjarnafæðis Norðlenska á Húsavík

30. janúar 2026
Eimur, Kjarnafæði Norðlenska og Orkuveita Húsavíkur ætla að vinna saman að uppsetningu og tímabundnum rekstri færanlegs hreinsivirkis við sláturhús Kjarnafæðis Norðlenska á Húsavík. Samvinna sem þessi er mikilvægur þáttur í því að gera verkefnið að veruleika og hraða innleiðingu lausna fyrir hreinsun iðnaðarfráveitu á Íslandi. Verkefnið er hluti af LIFE-ICEWATER , sem er stýrt af Umhverfis- og Orkustofnun, og hefur það að markmiði að sýna í verki hvernig bæta megi meðhöndlun fráveituvatns frá matvælavinnslu og draga úr álagi á fráveitukerfi og viðtaka. Markmið verkefnisins er þó ekki einungis að bæta hreinsun fráveituvatns, heldur einnig að fanga verðmæt efni sem hingað til hafa farið til spillis með fráveitunni og oft endað út í sjó. Með hreinsivirkinu verður lífrænt efni, svo sem fita og prótein, skilin frá vatninu og tekin til frekari greiningar og nýtingar. „Kjarnafæði Norðlenska leggur mikla áherslu á ábyrga nýtingu auðlinda og að draga úr umhverfisáhrifum starfseminnar. Þetta samstarf við Eim og Orkuveitu Húsavíkur er mikilvægt skref í þá átt, þar sem við getum bæði bætt hreinsun fráveitu frá sláturhúsinu og skapað tækifæri til hringrásar og verðmætasköpunar. Verkefnið sýnir vel hvernig samvinna ólíkra aðila getur flýtt innleiðingu nýrra lausna og stuðlað að sjálfbærari matvælaframleiðslu á Íslandi", segir Ágúst Torfi forstjóri Kjarnafæði Norðlenska. Fita frá vinnslunni verður síuð frá og mun fyrirtækið Gefn taka á móti henni og vinna áfram í lífdísil, sem styrkir tengsl verkefnisins við innlend orkuskipti og sjálfbæra eldsneytisframleiðslu. Próteinríkt efni úr fráveitunni gæti jafnframt skapað grundvöll fyrir nýja nýtingarmöguleika, til dæmis í áburð, fóður eða aðrar lausnir. Verkefnið opnar þannig á tækifæri til nýsköpunar og verðmætasköpunar með hringrásarhugsun að leiðarljósi, þar sem úrgangur verður að auðlind. Reynsla og gögn sem safnast í verkefninu munu nýtast við áframhaldandi þróun lausna fyrir hreinsun iðnaðarfráveitu á Íslandi og styðja við innleiðingu vatnaáætlunar og sjálfbærari rekstur matvælafyrirtækja. Ljósmynd með frétt - Markaðsstofa Norðurlands