22. júní 2026

Tækifæri í sniglarækt – Einar Eðvald deilir reynslu sinni

Ónýttur varmi gæti orðið grunnur að nýjum tækifærum í sveitum landsins

Einar E. Einarsson t.v.

Í mars síðastliðnum fór Einar Eðvald Einarsson, bóndi á Syðra‑Skörðugili í Skagafirði, ásamt hópi þátttakenda með Eimi í námsferð til Írlands til að kynna sér sniglarækt. Ferðin tengdist þeirri vinnu sem Eimur hefur unnið að síðustu misseri við að kortleggja tækifæri til nýtingar glatvarma á landsbyggðinni og skoða hvernig slíkur varmi geti skapað grundvöll fyrir atvinnuuppbyggingu og nýjum verkefnum í sveitum landsins.


Víða á Íslandi eru hitaveitublæðingar og ónýttur glatvarmi, sem gæti nýst í verkefnum sem krefjast stöðugs hita og tiltölulega lítillar orku. Slíkur varmi er verðmæt auðlind sem oft fer forgörðum, en gæti skapað grundvöll fyrir fjölbreyttar búgreinar og ræktunarverkefni sem hingað til hafa ekki verið talin raunhæf í íslensku loftslagi. 

Þar á meðal eru möguleikar á nýrri búgrein, eins og sniglarækt, sem gæti hentað vel þar sem aðstaða og varmi eru til staðar.


Ferðin til Írlands var því liður í að skoða hvernig slík starfsemi er rekin annars staðar, hvaða aðferðir hafa reynst vel og hvaða lærdóm megi draga fyrir íslenskar aðstæður. 


Markmiðið var ekki aðeins að kynna sér sniglarækt sem slíka, heldur einnig að sjá hvernig hægt er að byggja upp atvinnustarfsemi í kringum tiltölulega litla, sérhæfða framleiðslu sem nýtir auðlindir sem þegar eru til staðar.


Heimsókn til Inis Escargot

Hópurinn heimsótti sniglabýlið Inis Escargot, sem rekið er af Peter Monaghan, reyndum sniglabónda sem hefur byggt upp öfluga og sjálfbæra starfsemi á undanförnum árum. Monaghan hefur þróað aðferðir sem henta írsku loftslagi og byggt upp framleiðslu sem nær frá ræktun og fóðrun til vinnslu, pökkunar og útflutnings.


Á býlinu fengu þátttakendur að sjá allt ferlið í framkvæmd: hvernig sniglar eru ræktaðir í stýrðu umhverfi, hvaða aðstæður þeir þurfa, hvernig fóðrun og rakastýring eru lykilatriði og hvernig hægt er að tryggja gæði og stöðugleika í framleiðslu. Monaghan deildi einnig reynslu sinni af því að koma vörunni á markað, bæði innanlands og erlendis, og fjallaði um þá eftirspurn sem hefur aukist á undanförnum árum.


Slík innsýn er dýrmæt fyrir íslenska bændur sem vilja skoða nýjar leiðir til að nýta land, aðstöðu og orku sem þegar er til staðar.


Viðtal á Rás 2 – reynsla Einars

Í útvarpsþættinum Fyrst á fætur á Rás 2 þann 14. júní síðastliðinn sagði Einar að ferðin hefði verið bæði fróðleg og hvetjandi. Hann lýsti því hvernig sniglarækt gæti hentað bændum sem vilja fjölga tekjustoðum eða nýta húsnæði sem stendur að hluta ónotað, til dæmis gamlar gripahúsabyggingar eða rými sem hægt er að hita upp með glatvarma.


„Sniglarækt gæti alveg verið raunhæfur kostur fyrir íslenska bændur.“ — Einar Eðvald Einarsson, Syðra‑Skörðugili


Einar sagði jafnframt að ferðin hefði opnað augu hans fyrir því hversu fjölbreytt tækifæri eru til staðar í sveitum landsins ef nýjar hugmyndir fá að blómstra. 


Hann benti á að sniglarækt væri ekki mjög landfrek og krefðist ekki mikillar fjárfestingar í byrjun ásamt því að vera góður kostur til að nýta varma sem annars fari til spillis á t.d. stöðum þar sem í dag eru útrennsli frá hitaveitukerfum.


Næstu skref og áframhaldandi vinna

Hópurinn sem fór í ferðina er nú að skoða næstu skref og möguleg tilraunaverkefni í framhaldinu. Þar er meðal annars verið að meta hvaða aðstæður henta best, hvaða aðbúnaður þarf að vera til staðar og hvernig hægt væri að þróa slíka starfsemi í litlum skrefum.


Eimur mun áfram styðja við bændur og frumkvöðla sem vilja kanna nýjar leiðir til sjálfbærrar atvinnuuppbyggingar og nýtingar á glatvarma sem verðmætri auðlind. 


Með því að skoða dæmi frá öðrum löndum og læra af reynslu þeirra má skapa ný tækifæri fyrir íslenskar sveitir og styrkja fjölbreytni í atvinnulífi landsbyggðarinnar.


Hlusta má á viðtalið við Einar hér: https://www.ruv.is/utvarp/spila/fyrst-a-faetur/38860/bij46d

Deila frétt

Rannsókn á áhrifum hitastigs á metanframleiðslu úr búfjáráburði

11. júní 2026
Skiptineminn Hannah Foley rannsakaði hvernig nýta mætti jarðhita til að auka metanframleiðslu úr búfjáráburði og efla lífgasframleiðslu á Íslandi. Verkefnið var unnið í samstarfi við Eim og veitir mikilvæga innsýn í möguleika sjálfbærra orkulausna í landbúnaði.

Frumsýning á ICEWATER gáminum vakti mikinn áhuga

28. maí 2026
Mikil þátttaka var á frumsýningu ICEWATER gámsins þar sem gestir frá iðnaði, stjórnsýslu, stofnunum og fyrirtækjum kynntu sér nýstárlegar lausnir í meðhöndlun iðnaðarfrárennslis og verðmætasköpun úr fráveitu frá matvælaiðnaði.

Ársskýrsla Eims 2025

26. maí 2026
Ársskýrsla Eims fyrir starfsárið 2025 er nú komin út. Í skýrslunni er farið yfir starfsemi félagsins á árinu ásamt helstu verkefnum, áherslum og árangri í verkefnavinnu og þróun. Ávarp framkvæmdarstjóra Eims 2025 Eimur, félag um bætta nýtingu auðlinda á Norðurlandi, lagði sitt af mörkum á árinu 2025 til að ýta undir verðmætasköpun, aukna sjálfbærni og nýsköpun á Norðurlandi. Með fjölbreyttum verkefnum höfum við unnið markvisst að því að byggja upp verkefni og staðþekkingu til að styðja framþróun í landshlutanum. Í byrjun ársins réðumst við í stefnumótunarvinnu með stjórn, verkefnastjórn og starfsfólki til að skerpa áherslur og móta hlutverk okkar í ýmsum verkefnum. Niðurstaðan var að Eimur ætti að beita sér á þremur meginsviðum. Orkuskipti: Efla og styðja sveitarfélög og atvinnulíf við innleiðingu orkuskiptalausna sem draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og hafa jákvæð áhrif á samfélagið. Varmaorka: Miðla tækifærum og greiða leið einstaklinga, fyrirtækja og sveitarfélaga til bættrar nýtingar varmaorku og nýsköpunar. Lífmassi: Draga fram staðbundin og hagkvæm tækifæri til verðmætasköpunar úr lífmassa í sátt við samfélög og umhverfi. Með þessi stef að leiðarljósi mótum við þátttöku okkar í nýjum verkefnum og sinnum þeim sem við höfum þegar stofnað til. Þegar kemur að orkuskiptum , er Eimur þátttakandi í RECET verkefninu, sem styrkt er af LIFE styrktaráætlun Evrópusambandsins. Það snýr fyrst og fremst að því að styðja sveitarfélög við gerð áætlana um orkuskipti og loftslagsmál og miðla nýjustu þekkingu á málaflokknum til hagaðila samfélagsins. Við héldum m.a. vefþing með kollegum okkar á Vestfjarðarstofu um orkuskipti smábáta, og svo ráðstefnu á Akureyri um orkuskipti í dreifðum byggðum í félagi við NetZero Island Network sem starfrækt er af Nordic Energy Research. Um mitt ár kom svo út opið og aðgengilegt mælaborð um olíusölu á Íslandi eftir sveitarfélögum á árunum 2010-2020, sem byggði á greiningarvinnu frá árinu áður. Á árinu var líka þróaður aðgerðabanki sveitarfélaga í orkuskiptum sem var lagður til grundvallar í vinnu SSNE og Eims með sveitarfélögunum á Norðurlandi eystra við gerð aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum fyrir svæðið á haustmánuðum. Ýmis verkefni getum við fellt undir varmaorku . Þar má nefna sniglarækt á Íslandi, en fá verkefni hafa vakið jafn mikla athygli nærumhverfisins og fjölmiðla. Hugmyndin er að nýta vannýtta varmaorku, t.d. hitaveituhjárennsli til sveita, til að rækta matsnigla en þeir þykja lostæti í Frakklandi og á Spáni. Við höfum til þessa afar góð skilyrði og viljum færa þessa hugmynd nær framkvæmd og buðum uppá fræðslu frá fyrstu hendi. Við hófum samstarf við írska sniglaræktandann Peter Monaghan hjá Inis Escargot, og fengum hann til að halda fyrirlestraröð á Hvammstanga, Sauðárkróki, Akureyri og við Mývatn. Þessir viðburðir voru afar vel sóttir og mikill hugur í mörgum að reyna fyrir sér í sniglarækt. Vonandi sjáum við þessa búgrein verða til á landinu á næstu árum. Annað stórt verkefni tengt varmaorku sneri að glatvarma gagnaversins AtNorth á Akureyri. Eimur leiddi samningaviðræður fyrir hönd Akureyrarbæjar um nýtingu glatvarmans frá gagnaveri AtNorth sem skilyrði fyrir stækkun lóðar félagsins á Akureyri. Sá samningur var undirritaður með pompi og prakt í byrjun júlí við á lóð gagnaversins á Akureyri. Á grundvelli þess samnings ber AtNorth að afhenda glatvarmann í aðgengilegu formi á lóðamörkum endurgjaldslaust. Þetta er eftir því sem við komumst næst, í fyrsta skipti sem samningar eru gerðir um hliðarstrauma frá tiltekinni starfsemi, áður en hún hefst. Slíkir samningar eru vannýtt tæki af hálfu sveitarfélaga til að ýta undir verðmætasköpun frá starfsemi innan marka þess og bæta nýtingu auðlinda. Undir lífmassa falla fjölmörg verkefni. Fyrst ber að nefna ICEWATER sem einnig er stutt af LIFE styrktaráætluninni. Í því verkefni ætlum við hjá Eimi, í samvinnu við Orkuveitu Húsavíkur, Kjarnafæði/Norðlenska og Iðnver að koma upp færanlegu hreinsivirki fyrir fráveituvatn í næstu sláturtíð haustið 2026 við sláturhús Kjarnafæði/Norðlenska á Húsavík. Á árinu 2025 var gámurinn hannaður og samningar gerðir um smíði hans. Samstarfsaðilar okkar í Iðnver munu flytja hann inn og leigja Eimi til afnota. Með uppsetningu hans viljum við sýna fram á að hægt er með einföldum hætti að hreinsa fráveituvatn frá matvælaiðnaði og sækja í það fitu og lífmassa sem nýta má til verðmætasköpunar. Við vinnum þann hluta í samstarfi við nýsköpunarfyrirtækið Gefn, sem ætlar að framleiða lífdísil úr fitunni sem við sækjum í vatnið. Fyrri hluta árs var gert rekstrar- og fjármögnunarlíkan fyrir metanvinnslu á Dysnesi við Eyjafjörð sem nýta myndi lífrænan heimilisúrgang og sláturúrgang sem í dag fer til moltugerðar, í bland við kúamykju frá bændum, og framleiða úr því metangas. Okkar niðurstöður eru þær að ef markaður er fyrir hreinsað metangas frá vinnslunni, mætti lækka hliðgjöld á lífrænum heimilisúrgangi, sem væri mikill akkur fyrir heimi og fyrirtæki á svæðinu. Bændur fengju svo aftur til sín meltu, gerjaða mykju og lífúrgang, sem er næringarríkari og auðleystari fyrir nytjaplöntur en ógerjuð mykja sem bændur dreifa á tún sín í dag. Við erum sannfærð um að slíkt fyrirkomulag geti verið þjóðhagslega hagkvæmt, enda geti hlotist af þessu samdráttur í innflutningi á bæði eldsneyti og áburði. Það er hinsvegar á brattan að sækja fyrir lífeldsneyti þessi misserin, sem verður að teljast furðulegt enda eru liggja þarna okkar nærtækustu tækifæri til innlendrar eldsneytisframleiðslu. Að lokum vil ég hafa örfá orð um verkefnið um uppbyggingu grænna iðngarða á Bakka við Húsavík. Við hjá Eimi höfum fóstrað þetta verkefni síðan 2023 og slógum botninn í beina þátttöku okkar í því í nóvember 2025 með glæsilegri ráðstefnu á Fosshóteli á Húsavík, undir yfirskriftinni Framtíðin á Bakka. Viðburðurinn sem haldinn var í góðu samstarfi við Norðurþing, Landsvirkjun og Íslandsstofu var afar vel sóttur en á bilinu 250-300, fulltrúar stjórnvalda, fyrirtækja, heimamanna og fjölbreyttra verkefna sem vilja byggja upp á Bakka komu þar saman. Gerður var afar góður rómur að efni og skilaboðum ráðstefnunnar. Það gaf ráðstefnunni aukna vigt að fá ávörp forsætis- og atvinnuvegaráðherra en þær töluðu fyrir uppyggingu atvinnutækifæra þar sem hringrás og fullnýting auðlinda verður í fyrirrúmi og rímar við nýútkomna atvinnustefnu stjórnvalda. Það er gott leiðarstef fyrir iðnþróun á 21. öldinni. Við skiljum stolt við verkefnið um græna iðngarða á Bakka, en það er gott dæmi um gjöfult samstarf sem við áttum mikinn þátt í að þroska í réttar áttir. Áfram veginn og megi árið 2026 verða Norðurlandi gjöfult og gott. Ottó Elíasson, framkvæmdarstjóri Smelltu hér til að lesa ársskýrslu Eims 202 5