29. janúar 2026

Kortlagning hitaveituhjárennslis í veitukerfum til sveita

Tækifæri til bættrar nýtingar

Jarðvarmaauðlindir Íslands gera landinu kleift að reka nær kolefnishlutlausa hitaveitu. Hins vegar veldur fólksfjölgun og aukin orkuþörf vaxandi álagi á núverandi innviði, sem kallar á lausnir sem draga úr sóun og bæta nýtingu auðlindarinnar.

Hitaveituhjárennsli, myndast þegar hitaveituvatn er látið renna í gegnum hitaveitukerfið og út í umhverfið til að viðhalda nægilegum hita og þrýstingi í hitaveitulögnunum. Slík hjárennsli, sem eru algeng í dreifbýli vegna mikillar fjarlægðar á milli notkunarstaða, hefur verið lítill gaumur gefinn í gegnum tíðina. 


Í samstarfi við Mirra Payson, háskólanema í Maine í Bandaríkjunum sem kom hingað til lands gegnum SIT nemaskipti, hefur nú verið unnin úttekt á umfangi hitaveituhjárennslis á Norðurlandi. Verkefnið var lokaverkefni Mirru innan SIT Study Abroad: Climate Change and the Arctic og fólst í kortlagningu og greiningu á hitaveitublæðingum í Eyjafirði og Skagafirði. Markmiðið var að kanna hvort þar mætti finna raunhæfan og stöðugan varmaorkugjafa á nægilega stórum skala til að hægt væri að þróa lausn til nýtingar á sjálfbæran hátt. 


Niðurstöður bentu til þess að nokkrir útstreymisstaðir í dreifbýli búi yfir nægjanlegri ónotaðri varmaorku til skjóta traustum fótum undir atvinnustarfsemi sem byggir á varmanýtingu, svo sem til upphitunar gróðurhúsa, fiskeldis, ræktunar snigla eða baðaðstöðu. Niðurstöðurnar gefa einnig tilefni til að skoða sambærileg svæði víðar um landið til að meta frekari möguleika á nýtingu þessarar orkuauðlindar.

„Þessar niðurstöður eru enn eitt dæmið um það hversu mikil tækifæri eru í því að horfa sérstaklega til bættrar auðlindanýtingar á Íslandi. Samstarfið við Mirru gekk afar vel og afrakstur þess gefur okkur hjá Eimi tækifæri til að beina sjónum að einstökum stöðum þar sem mikill varmastraumur gæti stutt við atvinnuuppbyggingu“ , segir Ottó Elíasson framkvæmdastjóri Eims.


Mirra Payson er háskólanemi við Bowdoin College í Bandaríkjunum þar sem hún stundar nám í eðlisfræði og stærðfræði. Haustið 2025 dvaldi hún á Íslandi sem skiptinemi á vegum SIT-námsins og öðlaðist þar dýrmæta reynslu af því hvernig loftslagsbreytingar hafa haft djúpstæð og óafturkræf áhrif á einstakt náttúruumhverfi landsins.

Eimur sendir bestu þakkir til Mirra Payson fyrir gott samstarf við greiningu hitaveituhjárennslis á Norðurlandi. Skagafjarðarveitum og Norðurorku eru færðar sérstakar þakkir fyrir aðgengi að gögnum veitanna. Verkefnið er ennfremur hluti af samstarfi Eims og Hringvarma, unnið með stuðningi Vísindasjóðs Orkuveitu Reykjavíkur.

Hér má lesa skýrsluna

Deila frétt

22. apríl 2026
Frá hugmynd til hringrásar Eimur og Iðnver standa fyrir viðburði miðvikudaginn 27. maí n.k. þar sem ICEWATER gámurinn verður frumsýndur á Íslandi. Viðburðurinn fer fram hjá Iðnver að Tunguhálsi 10 í Reykjavík og er opinn öllum sem hafa áhuga á nýsköpun og lausnum þegar kemur að meðhöndlun fráveitu frá iðnaði. ICEWATER gámurinn er færanleg hreinsistöð sem Eimur hefur hannað til að meðhöndla ferlavatn frá matvælaiðnaði. Lausnin er sérstaklega þróuð með það að markmiði að formeðhöndla fráveituvatn áður en henni er veitt áfram í fráveitukerfin og nýta þau verðmæti sem felast í frárennslinu. Með þessari nálgun er mögulegt að skapa verðmæti í formi lífmassa og orku, sem annars færu forgörðum. Með því að sækja þessi efni úr fráveitunni áður en hún er leidd út í sjó, má bæði draga úr umhverfisáhrifum og stuðla að aukinni hringrás í iðnaði. Á viðburðinum verður kynning á verkefninu og gámnum. Einnig verða kynntar niðurstöður tilrauna sem hafa verið framkvæmdar í tengslum við verkefnið. Þá verður farið yfir áframhaldandi þróun verkefnisins, þar á meðal vistferilsgreiningu (LCA), tækifæri í áburðarframleiðslu og möguleika á lífgasframleiðslu úr seyru. Viðburðurinn er kjörið tækifæri fyrir fagfólk, samstarfsaðila og aðra áhugasama til að kynna sér nýja og umhverfisvæna lausn sem getur haft jákvæð áhrif á rekstur og sjálfbærni í matvælaiðnaði og öðrum greinum. Skráning á viðburðinn fer fram á eftirfarandi hlekk hér að neðan. 
14. apríl 2026
Verkefnishópur RECET hittist aðra vikuna í mars, á eyjunni Menorku undan ströndum Spánar á Miðjarðarhafinu. Menorka tilheyrir Baleareyjaklasanum en sólþyrstir Íslendingar þekkja helst stærstu eyju klasans Majorka. Þetta var síðasti fundur verkefnisins sem haldinn verður í eigin persónu og lagði hópurinn í sameiningu línurnar fyrir síðustu mánuði verkefnisins, sem lýkur í september í ár. Fundinn sóttu fulltrúar frá Íslandi, Svíþjóð, Danmörku, Slóveníu auk gestgjafanna, heimamanna sem starfa fyrir CIME (Counsell Insular de Menorca). Hér deildu þátttakendur reynslu sinni og lærdómi og greindu frá framgangi. Þátttakendur eru nú langt komnir með að ná markmiðum verkefnisins, sem sneri með einum eða öðrum hætti að styðja við gerð svæðisbundinna áætlana um loftslagsmál og orkuskipti á sínum heimasvæðum. Sem dæmi þá leiddu Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE) gerð slíkrar áætlunar fyrir Norðurland eystra (sjá frétt https://www.ssne.is/is/um-ssne/frettir/loftslagsstefna-ne-1). CIME nýtti tækifærið og hélt opinn fund um tækifærin í orkuskiptum í samgöngum og breyttar ferðavenjur og þau verkefni sem eru í gangi við uppbyggingu sólarorkuvera, sérstaklega á húsþökum. Þá leiddu fulltrúar RECET verkefnisins vinnustofu um orkusamfélög og gerð og innleiðingu loftslags og orkuskiptaáætlana. Þeir fundir voru ágætlega sóttir af heimafólki. Hópurinn nýtti líka tækifærið og kynnti sér orkukerfi Menorku. Á eyjunni búa um 100.000 manns og er mikil ferðamannaeyja. Árlega tala eyjaskeggjar á móti 1,7 milljón ferðamanna sem byrja að streyma til eyjunnar um páska ár hvert, og stendur ferðamannatíminn fram á haust. Þessar miklu sveiflur hafa auðvitað talsverð áhrif á eftirspurn eftir orku á eyjunni. Á Menorku er olíuorkuver sem framleiðir drýgstan hluta þeirrar raforku sem þörf ef fyrir á eyjunni. Undanfarin ár hefir mikið átak verið gert í því að auka hlutdeild sólarorku og eru nokkur sólarorkuver á eyjunni, með uppsett afl sem telja í tugum megavatta. RECET flokkurinn heimsótti eitt slíkt sólarorkuver sem getur á góðum degi framleitt um 50 MW af raforku, en vegna áskorana með jöfnun framleiðslunnar í raforkukerfi eyjarinnar er sú framleiðslugeta ekki alltaf fullnýtt og þarf þá að grípa til framleiðsluskerðinga. Til að mæta þessu er unnið að því að koma upp batterígeymslum fyrir raforku og efla tenginguna um sæstreng við Majorka. Við þökkum samstarfsfólki okkar á Menorku fyrir höfðinglegar móttökur og skemmtilega ferð!
13. apríl 2026
Mikill áhugi á orkuskiptum í landbúnaði